Zwarte Piet, zwarte Piet, zwarte piet, zwartepiet

Antwoord

De schrijfwijze is afhankelijk van de betekenis. Als de knecht van Sinterklaas bedoeld is, schrijven we Zwarte Piet. In de betekenis 'schoppenboer' en in de uitdrukking iemand de zwartepiet toespelen ('iemand als schuldige of als zondebok proberen aan te wijzen') schrijven we zwartepiet.

Toelichting

Als Zwarte Piet verwijst naar 'de knecht van Sinterklaas', is het een eigennaam. We schrijven Zwarte Piet dan met hoofdletters, net als Sinterklaas, Lange Wapper (een Antwerps sagenfiguur) en Dikke Bertha (de bijnaam van een vrouw waarnaar een mortier uit de Eerste Wereldoorlog is genoemd).

(1) Komt Sinterklaas uit Spanje?

(2) Zwarte Piet stond naast hem op het dek te zwaaien.

De naam van Zwarte Piet wordt soms gebruikt om verschillende personen aan te duiden die voor Zwarte Piet spelen. In dat geval schrijven we zwarte pieten met kleine letters. De benaming is dan een soortnaam. Een vergelijkbaar voorbeeld is sinterklazen ('personen die voor Sinterklaas spelen').

(3) Matilda was verrast toen ze twee sinterklazen zag vechten om een staf.

(4) Overal op straat zagen we zwarte pieten lopen.

In de betekenis van 'schoppenboer' schrijven we zwartepiet met kleine letters en in één woord. We schrijven kleine letters omdat zwartepiet niet meer naar een unieke persoon verwijst. Zwartepiet is dan een soortnaam. De combinatie heeft bovendien een specifieke, figuurlijke betekenis gekregen en wordt daarom als samenstelling beschouwd. We schrijven de delen aan elkaar. De oorspronkelijke, letterlijke betekenis (een piet ('boer uit het kaartspel') die zwart ('schoppen') is) staat te ver af van de figuurlijke betekenis om zwartepiet nog in twee woorden te schrijven. Min of meer vergelijkbare gevallen zijn: blauweregen, rodehond en sterkedrank.

(5) Je kunt het op je gezicht aflezen als jij de zwartepiet hebt!

(6) De minister heeft weer de zwartepiet toegespeeld gekregen.

Ten slotte is ook de schrijfwijze zwarte Piet mogelijk, namelijk wanneer die letterlijk gebruikt wordt: iemand met de eigennaam Piet die zwart is. Dat gebruik komt niet vaak voor.

(7) 'We zullen zwarte Piet snel eens een badje geven.'

Zie ook

Hoofdletter voor een eigennaam (Leidraad 16.1)
Persoonsnamen (Leidraad 16.2)

Brave Hendrik / brave hendrik / brave Hendrik
Jan modaal / jan modaal / Jan Modaal
Kop van Jut (hoofdletter?)
Pietje precies / pietje precies / Pietje Precies / pietje-precies
Platte kaas / plattekaas

Naslagwerken

Woordenlijst (2005)